پرسش:
برخی از مؤمنان، بدنشان در قبر سالم میماند و حتی پس از چهل یا پنجاه سال که قبر آنان نبش میشود، بدنشان بدون تغییر باقی است. این امر، بهعنوان فضیلتی برای آن شخص مؤمن به شمار میآید. امّا در مقابل، بدن برخی از پیامبران خدا در قبر پوسیده و تنها استخوانهای ایشان بر جای مانده است. در روایات نیز به این موضوع اشاره شده است، بهگونهای که برخی از یهودیان و مسیحیان از این استخوانها بهرهبرداری میکنند.
سؤالات من به شرح زیر است:
۱. آیا مؤمن سادهای که بدنش در قبر سالم میماند، فضیلتی برتر از پیامبر خدا دارد؟
۲. چگونه ممکن است کسانی که مسلمان نیستند، بتوانند از استخوانهای پیامبران بر ضدّ مسلمانان استفاده کنند؟
پاسخ :
سالم ماندن بدن در قبر عوامل مختلفی دارد، امّا بخش اصلی آن مربوط به روح است؛ زیرا برخی از ارواح، قدرت حفاظت از بدن خود را دارند و نمیگذارند فاسد شود. این مطلب نیز به قدرت روح بازمیگردد.
برخی از بدنها نهایتاً تا سی سال باقی میمانند، امّا برخی دیگر تا چند هزار سال سالم میمانند.
برای نمونه، تا زمان امیرالمؤمنین (علیهالسلام) بدن حضرت دانیال (علیهالسلام) سالم بود و در اتاقی نگهداری میشد که حضرت امیر دستور داد او را به شیوه مسلمانان دفن کنند.
با این حال، پیامبرانی نیز بودهاند که بدنشان در قبر به خاک تبدیل شده است و روایات بر این مطلب دلالت دارد.
حال سؤال این است که:
آیا آن پیامبری که بدنش خاک شده، قدرت کمتری دارد؟
خیر، بلکه همانگونه که خودتان اشاره فرمودید، برخی از مؤمنان بدنشان در قبر سالها سالم باقی میماند و یقیناً پیامبر خدا بهطریق اولی از این قدرت برخوردار است.
برای مثال، جناب شیخ صدوق (رحمهاللهعلیه) پس از هشتصد سال، بهسبب سیلی که در منطقه ری آمد و موجب فروریختن سرداب مقبره ایشان شد، بدنشان آشکار گردید که سالم و تر و تازه بود.
البته در روایاتی که از اهلبیت (علیهمالسلام) به ما رسیده است، دستورات متعددی آمده که اگر کسی فلان عمل صالح را انجام دهد، بدنش در قبر نمیپوسد.
حال، برای پاسخ به این مسئله باید این سؤال را پرسید که اساساً چرا باید بدن سالم بماند و چه انگیزهای برای روح وجود دارد که بخواهد بدنش در قبر سالم بماند؟
و نیز سؤال دیگر این است که وقتی روح مؤمن در بهشت در نعمت بهسر میبرد، چه لزومی دارد بدن در قبر سالم بماند؟
و چرا برخی روایات، سالم ماندن بدن را بهعنوان فضیلتی مطرح کردهاند؟
متأسفانه من در روایات، پاسخ صریحی که معصوم (علیهالسلام) در این زمینه داده باشد، پیدا نکردم.
امّا با جستوجو در روایات، هنگامی که به روایات رجعت رسیدم، متوجّه شدم که این امر در رجعت مؤثّر است.
برای توضیح باید یادآور شوم که در اعتقادات شیعه، اعتقاد به رجعت جزو ضروریات دین است و در روایات اهلبیت (علیهمالسلام) آمده است که کسی که رجعت را منکر شود، در حدّ کافر دانسته میشود (صفات الشیعه، شیخ صدوق، ص ۵۰).
امام رضا (علیهالسلام) میفرمایند:
«باور و اقرار به چند مفهوم، نشانه ایمان است: هرکس به یگانگی خدا و … و رجعت اقرار کند، و به معراج و سؤال و جواب در قبر، و روز جزا و حساب در روز قیامت ایمان داشته باشد، مؤمن راستین و از شیعیان ماست.» (بحارالأنوار، ج ۵۳، ص ۶۳)
امام صادق (علیهالسلام) نیز در روایتی، کسانی را که اصل رجعت را باور ندارند، از خود رانده و میفرمایند:
«کسی که به رجعت ما ایمان نداشته باشد، از ما نیست.» (همان)
رجعت به معنای بازگشت گروهی از اموات از عالم آخرت به این عالم است.
در این زمینه، روایات متعدّدی وجود دارد که بر اساس آن، گروهی خاص از مؤمنان و کافران به این جهان بازمیگردند. بازگشت کافران اکنون مورد بحث ما نیست، امّا مؤمنان دوباره فرصت زندگی در این عالم را پیدا میکنند.
علّت بازگشت آنان از بهشت، رسیدن به مقاماتی است که در زندگی نخست، بهسبب ظلم ظالمان به آن نرسیدهاند.
این بازگشت، وعده بزرگترین رحمت الهی برای مؤمنان است؛ چرا که در زمانی بر زمین زندگی کردند که ظالمان حاکم بودند و مؤمنان در ضعف بودند، و همین امر موجب شد از تعلیم و تربیت الهی و بسیاری از امکانات رشد محروم بمانند و به مقامات ملکوتیای که میبایست برسند، نرسیدند.
پس چون مؤمن و محبّ اهلبیت بودند، خداوند در زمان حکومت الهی ائمه (علیهمالسلام) این فرصت را دوباره به آنان میدهد.
حال باید به روایات رجعت رجوع کنیم و دریابیم که رجعت به چه صورت اتّفاق میافتد.
امام صادق (علیهالسلام) در روایتی فرمودند که پیش از ظهور امام زمان (علیهالسلام) باران زیادی میبارد و تمام قبرها را آب فرا میگیرد، و همین آبها سبب میشود عدهای از مؤمنان زنده شوند و برای یاری امام زمان حرکت کنند.
امام صادق (علیهالسلام) فرمودند:
«وقتی قیام قائم نزدیک شود، در ماه جمادیالآخر و ده روز از رجب، برای مردم بارانی میبارد که مانند آن را ندیدهاند. پس خداوند با آن باران، گوشتهای مؤمنان و بدنهای ایشان را در قبرهایشان میرویاند. و گویا میبینم آنان از سوی “جهینه” سرازیر میشوند در حالی که خاک از سرهایشان میتکانند.» (بحارالأنوار، ج ۵۳، ص ۹۰)
جالب اینجاست که در روایاتی درباره برپایی قیامت نیز دقیقاً به همین رویداد اشاره شده است؛ چنانکه امام صادق (علیهالسلام) میفرمایند:
«پیش از آنکه قیامت برپا شود، بیست سال باران بر تمام زمین میبارد و بدنها دوباره ساخته میشوند؛ و هنگامی که بدنها ساخته شد، نفخه صور دمیده میشود و همه زنده میگردند.»
البته در این روایتِ قیامت، امام اشاره به ساخته شدن دوباره ابدان دارد، نه روییدن گوشت بدنها.
با در نظر گرفتن این دو روایت، روشن میشود که زنده شدن مردگان، چه در زمان رجعت و چه در روز قیامت، در چند مرحله رخ میدهد:
در مرحله نخست، باید بدنها کامل گردند و خداوند بدنهای مؤمنانی را که بدنهایشان خاک شده، دوباره میسازد؛ امّا آنان که بدنشان کامل و متلاشی نشده است، نیازی به گذر از این مرحله ندارند و تنها تازه شدن دوباره بدن برایشان کافی است.
از اینرو، کسانی چون شیخ صدوق (رحمهاللهعلیه) که بدنشان تر و تازه مانده، از این گروهاند.
نکته دیگر اینکه طبق آنچه از روایات برمیآید، رجعت در چند مرحله اتفاق میافتد:
گروهی در آغاز ظهور رجعت میکنند، گروهی در زمان برپایی حکومت عدل، گروهی در دوران حکومت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و گروهی نیز در زمان حکومت امام حسین (علیهالسلام) و … .
از امیرالمؤمنین (علیهالسلام) روایت شده است که فرمودند:
«اَنَا صاحِبُ الرَّجَعاتِ وَ الْکَرّاتِ» (بصائر الدرجات، ص ۲۰۲؛ بحارالأنوار، ج ۵۳، ص ۴۷)
یعنی: من صاحب بازگشتها و تکرارها هستم.
تمام مؤمنانی که رجعت میکنند، با بازگشت به این عالم، به فیوضات بزرگی دست مییابند.
اما آنان که در آغاز ظهور رجعت میکنند، بزرگترین فیض را میبرند؛ زیرا در پایهگذاری حکومتی شریک میشوند که تا روز قیامت ادامه دارد، و ثواب آنان نیز تا روز قیامت استمرار خواهد داشت.
مرحوم طبرسی در مجمعالبیان (ج ۷، ص ۳۶۷) و سید مرتضی در رسائل (ج ۱، ص ۱۲۵) میفرمایند:
روایات بسیاری از ائمه اهلبیت (علیهمالسلام) به ما رسیده است که بهزودی خداوند در زمان قیام حضرت مهدی (علیهالسلام)، گروهی از شیعیان آن حضرت را که پیش از او از دنیا رفتهاند، بازمیگرداند تا به ثواب یاری و همراهی آن حضرت نائل شوند و از دیدن دولت او لذّت برند و … .
علامه مجلسی نیز در بحارالأنوار، ج ۵۳، باب رجعت، حدود صد و شصت روایت تنها در باب رجعت از معصومین (علیهمالسلام) نقل کرده است.
حال روشن است که در زمان رجعت، آنان که بدنهایشان سالم و تازه است، سریعتر میتوانند به این عالم بازگردند و به فیض حضور در رکاب امام زمان (علیهالسلام) برسند.
چنانکه از روایات امام صادق (علیهالسلام) دانسته میشود، بیست سال زمان لازم است تا بدنهای خاکشده دوباره ساخته شود؛ و این اتفاق پیش از ظهور رخ نمیدهد، زیرا برای آن لازم است بیست سال باران خاصی ببارد، در حالی که امام صادق (علیهالسلام) میفرمایند: «پیش از ظهور، برای زنده شدن مردگان چهل روز باران میبارد.»
پس، این فرصت برای ساخته شدن بدن نیست، بلکه برای زنده شدن بدنهای آماده و سالم است.
و آنان که بدنهایشان به خاک تبدیل شده است، در زمان دیگری رجعت خواهند کرد.
بنابراین، کسانی که کاری کردهاند تا بدنشان سالم بماند، از این موهبت برخوردار خواهند شد.
حال جای این سؤال است که چرا انبیاء جزو این گروه نیستند؟
آنچه باید بدانیم این است که تمام انبیاء مقدّمه حکومت جهانی الهی را فراهم ساختهاند و بشر را به نقطهای رساندهاند تا دین حقّه اسلام ظهور کند و روزی این دین بر تمام ادیان غلبه نماید و عالم را پر از عدل و داد سازد.
پس تمام انبیاء در ثواب تشکیل حکومت الهی، همانند اصحاب امام زمان (علیهالسلام)، شریکاند.
در واقع، خداوند مأموریت دیگری برای آنان در آن دوره قرار داده است و آن اینکه یکایک آنان به این عالم بازمیگردند و حکومت میکنند و در پیشبرد حکومت الهی ائمه، ناصر و یاور خواهند بود.
در بصائر الدرجات، ص ۴۲، از امام صادق (علیهالسلام) روایت شده است که در تفسیر آیه
«وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِیثَاقَ النَّبِیِّینَ لَمَا آتَیْتُکُمْ مِنْ کِتَابٍ وَحِکْمَةٍ ثُمَّ جَاءَکُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَکُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَلَتَنْصُرُنَّهُ»
فرمودند:
«هیچیک از فرزندان حضرت آدم که پیامبر بوده، نیست مگر اینکه به دنیا بازمیگردد و امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را یاری میکند. و این همان سخن خداوند است که فرمود: لتؤمننّ به؛ یعنی به او ایمان بیاورند، که مراد از آن ایمان به رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) است. و نیز مراد خداوند از ولتنصرنّه، یاری امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است.»
و از امیرالمؤمنین (علیهالسلام) روایت شده است که فرمودند:
«من به دنیا بازمیگردم و تمام پیامبران زنده شده، مرا یاری خواهند کرد.»
بنابراین، در زمانی که خداوند برای پیامبران مقدّر کرده است، آنان رجعت خواهند کرد که ظاهراً در زمان حکومت دوباره امیرالمؤمنین (علیهالسلام) خواهد بود.
امّا چون زمان ظهور امام زمان (علیهالسلام) را حتی ارواح مؤمنان در بهشت نیز نمیدانند، سعی میکنند بدنهای خود را تا حد توان سالم نگه دارند تا اگر توفیق یابند، جزو نخستین رجعتکنندگان در آغاز ظهور باشند.
مدّت و دوام این سلامت بدن نیز به قدرت روح و اعمالی که در دنیا انجام دادهاند بستگی دارد.
