آنگاه كه زینب دختر امیرالمؤمنین (علیهماالسلام) دید یزید (لعنهالله) با چوب دستی خود بر دندانهای ثنایای اباعبدالله (علیهالسلام) میزند و این اشعار را میخواند:
بنیهاشم پادشاهی را به بازی گرفتند، نه خبری از آسمان نازل شده و نه وحیای فرود آمده است.
كاش نیاكانم كه در بدر جزع و فزع قبیله خزرج را از آن زد و خوردها مشاهده نمودند، میبودند و میدیدند كه چگونه انتقامشان را گرفتم. در آن صورت اظهار خرسندی و شادی میكردند و به من دست مریزاد میگفتند. ما این كار را به كیفر جنگ بدر انجام دادیم و اكنون بیحساب شدهایم و كشتههایمان برابر شده است. از نَسَب خَندَف نیستم اگر تاوان پسران احمد و فرزندان پیامبر و كارهایشان را نستانم.
بعد از این كلمات، حضرت زینب (سلاماللهعلیها) روی قدمهای خویش ایستاد و چنین فرمود:
الحمدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ، وَ الصَّلاةُ عَلى جَدِّي سَيِّدِ الْمُرْسَلِينَ،
صَدَقَ اللَّهُ سُبْحانَهُ كَذلِكَ يَقُولُ: (ثُمَّ كانَ عاقِبَةَ الَّذِينَ أَساءُوا السُّوءَى أَنْ كَذَّبُوا بِآياتِ اللَّهِ وَ كانُوا بِها يَسْتَهْزِؤُونَ).
أَظَنَنْتَ يا يَزِيدُ حِينَ أَخَذْتَ عَلَيْنا أَقْطارَ الأَرْضِ، وَ ضَيَّقْتَ عَلَيْنا آفاقَ السَّماءِ، فَأَصْبَحْنا لَكَ فِي أَسارٍ، نُساقُ إِلَيْكَ سَوْقاً فِي قِطارٍ، وَ أَنْتَ عَلَيْنا ذو اقْتِدارٍ، أَنْ بِنا مِنَ اللَّهِ هَواناً وَ عَلَيْكَ مِنْهُ كَرامَةً وَ امْتِناناً، وَ أَنَّ ذلِكَ لِعَظَمِ خَطَرِكَ، وَ جَلالَةِ قَدْرِكَ، فَشَمَخْتَ بِأَنْفِكَ، وَ نَظَرْتَ فِي عَطْفِكَ تَضْرِبُ أَصْدَرَيْكَ فَرَحاً وَ تَنْفُضُ مَذْرُوَيْكَ مَرَحاً حِينَ رَأَيْتَ الدُّنْيا لَكَ مُسْتَوْسِقَةً وَ الأُمُورَ لَدَيْكَ مُتَّسِقَةً وَ حِينَ صَفا لَكَ مُلْكُنا، وَ خَلَصَ لَكَ سُلْطانُنا، فَمَهْلاً مَهْلاً لا تَطِشْ جَهْلاً، أَنَسِيتَ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: (وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ خَيْراً لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ).
أَمِنَ الْعَدْلِ يا بْنَ الطُّلَقاءِ؟ تَخْدِيرُكَ حَرائِرَكَ وَ إِمائِكَ، وَ سَوْقُكَ بَناتِ رَسُولِ اللَّهِ سَبايا، قَدْ هَتَكْتَ سُتُورَهُنَّ، وَ أَبْدَيْتَ وُجُوهَهُنَّ، تَحْدُو بِهِنَّ الأَعْداءُ مِنْ بَلَدٍ إِلى بَلَدٍ، وَ يَسْتَشْرِفُهُنَّ أَهْلُ الْمَناقِلِ وَ يَتَبَرَّزْنَ لأَهْلِ الْمَناهِلِ، وَ يَتَصَفَّحُ وُجُوهَهُنَّ الْقَرِيبُ وَ الْبَعِيدُ، وَ الشَّرِيفُ وَ الْوَضِيعُ، وَ الدَّنِيُّ وَ الرَّفِيعُ، لَيْسَ مَعَهُنَّ مِنْ رِجالِهِنَّ وَلِيٌّ، وَ لا مِنْ حُماتِهِنَّ حَمِيٌّ، عُتُوّاً مِنْكَ عَلى اللَّهِ، وَ جُحُوداً لِرَسُولِ اللَّهِ، وَ دَفْعاً لِما جاءَ بِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ، وَ لا غَرْوَ مِنْكَ.
وَ لا عَجَبَ مِنْ فِعْلِكَ، وَ أَنّى تُرْتَجى مُراقَبَةُ بْنِ مَنْ لَفَظَ فُوهُ أَكْبادَ الشُّهَداءِ، وَ نَبَتَ لَحْمُهُ بِدِماءِ السُّعَداءِ، وَ نَصَبَ الْحَرْبَ لِسَيِّدِ الأَنْبِياءِ، وَ جَمَعَ الأَحْزابَ، وَ شَهَرَ الْحِرابَ، وَ هَزَّ السُّيُوفَ فِي وَجْهِ رَسُولِ اللَّهِ (صلى الله علیه وآله)، أَشَدَّ الْعَرَبِ لِلَّهِ جُحُوداً، وَ أَنْكَرَهُمْ لَهُ رَسُولاً، وَ أَظْهَرَهُمْ لَهُ عَدْواناً، وَ أَعْتاهُمْ عَلى الرَّبِّ كُفْراً وَ طُغْياناً.
أَلا إِنَّها نَتِيجَةُ خِلالِ الْكُفْرِ، وَ ضِبُّ يَجَرْجِرُ فِي الصَّدْرِ لِقَتْلى يَوْمِ بَدْرٍ، فَلا يَسْتَبْطِئُ فِي بُغْضِنا أَهْلَ الْبَيْتِ مَنْ كانَ نَظَرُهُ إِلَيْنا شَنْفاً وَ إِحْناً وَ أَظْغاناً، يُظْهِرُ كُفْرَهُ بِرَسُولِ اللَّهِ، وَ يُفْصِحُ ذلِكَ بِلِسانِهِ، وَ هُوَ يَقُولُ: فَرِحاً بِقَتْلِ وَلَدِهِ وَ سَبْيِ ذُرِّيَّتِهِ، غَيْرَ مُتَحَوِّبٍ وَ لا مُسْتَعْظِمٍ، وَ يَهْتِفُ بِأَشْياخِهِ:
لَأَهَلُّوا وَ اسْتَهَلُّوا فَرَحاً * وَ لَقالُوا يا يَزِيدُ لا تُشَلَّ
مُنْحَنِياً عَلى ثَنايا أَبِي عَبْدِ اللَّهِ وَ كانَتْ مُقَبَّلَ رَسُولِ اللَّهِ (صلى الله علیه وآله) يَنْكُتُها بِمِخْصَرَتِهِ، قَدِ الْتَمَعَ السُّرُورُ بِوَجْهِهِ.
لَعَمْرِي لَقَدْ نَكَأْتَ الْقُرْحَةَ وَ اسْتَأْصَلْتَ الشَّأْفَةَ، بِإِراقَتِكَ دَمَ سَيِّدِ شَبابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، وَ ابْنِ يَعْسُوبِ الدِّينِ، وَ شَمْسِ آلِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، وَ هَتَفْتَ بِأَشْياخِكَ، وَ تَقَرَّبْتَ بِدَمِهِ إِلَى الْكُفَّارَةِ مِنْ أَسْلافِكَ، ثُمَّ صَرَخْتَ بِنِدائِكَ وَ لَعَمْرِي لَقَدْ نادَيْتَهُمْ لَوْ شَهِدُوكَ! وَ وَشِيكاً تَشْهَدُهُمْ، وَ لَنْ يَشْهَدُوكَ وَ لَتَوَدَّ يَمِينُكَ كَما زَعَمْتَ شَلَّتْ بِكَ عَنْ مَرْفِقِها وَ جُذَّتْ، وَ أَحْبَبْتَ أُمَّكَ لَمْ تَحْمِلْكَ وَ إِيَّاكَ لَمْ يَلِدْ، حِينَ تَصِيرُ إِلَى سَخَطِ اللَّهِ وَ مُخاصِمُكَ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله علیه وآله).
اللَّهُمَّ خُذْ بِحَقِّنا، وَ انْتَقِمْ مِنْ ظالِمِنا، وَ أَحْلِلْ غَضَبَكَ عَلى مَنْ سَفَكَ دِمائَنا وَ نَقَضَ ذِمارَنا، وَ قَتَلَ حُماتَنا، وَ هَتَكَ عَنّا سُدُولَنا، وَ فَعَلَتْ فِعْلَتَكَ الَّتِي فَعَلْتَ، وَ ما فَرَيْتَ إِلّا جِلْدَكَ، وَ ما جَزَرْتَ إِلّا لَحْمَكَ، وَ سَتَرُدُّ عَلى رَسُولِ اللَّهِ بِما تَحَمَّلْتَ مِنْ دَمِ ذُرِّيَّتِهِ، وَ انْتَهَكْتَ مِنْ حُرْمَتِهِ، وَ سَفَكْتَ مِنْ دِماءِ عِتْرَتِهِ وَ لُحْمَتِهِ، حَيْثُ يَجْمَعُ بِهِ شَمْلَهُمْ، وَ يَلُمُّ بِهِ شَعْثَهُمْ، وَ يَنْتَقِمُ مِنْ ظالِمِهِمْ، وَ يَأْخُذُ لَهُمْ بِحَقِّهِمْ مِنْ أَعْدائِهِمْ فَلا يَسْتَفِزَّنَّكَ الْفَرَحُ بِقَتْلِهِمْ، وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ، وَ حَسْبُكَ بِاللَّهِ وَلِيّاً وَ حاكِماً، وَ بِرَسُولِ اللَّهِ خَصْماً، وَ بِجِبْرِئِيلَ ظَهِيراً، وَ سَيَعْلَمُ مَنْ بَوَّأَكَ وَ مَكَّنَكَ مِنْ رِقابِ الْمُسْلِمِينَ أَنَّ بِئْسَ لِلظَّالِمِينَ بَدَلاً، وَ أَيُّكُمْ شَرٌّ مَكاناً وَ أَضَلُّ سَبِيلاً، وَ ما اسْتِصْغارِي قَدْرَكَ، وَ لا اسْتِعْظامِي تَقْرِيعَكَ تَوَهُّماً لِانْتِجاعِ الْخِطابِ فِيكَ بَعْدَ أَنْ تَرَكْتَ عُيُونَ الْمُسْلِمِينَ بِهِ عَبْرى، وَ صُدُورَهُمْ عِنْدَ ذِكْرِهِ حَرّى، فَتِلْكَ قُلُوبٌ قاسِيَةٌ، وَ نُفُوسٌ طاغِيَةٌ، وَ أَجْسامٌ مَحْشُوَّةٌ بِسَخَطِ اللَّهِ وَ لَعْنَةِ الرَّسُولِ، قَدْ عَشَّشَ فِيهِ الشَّيْطانُ، وَ فَرَّخَ، وَ مِنْ هُناكَ مِثْلُكَ ما دَرَجَ، فَالْعَجَبُ كُلُّ الْعَجَبِ لِقَتْلِ الأَتْقِياءِ، وَ أَسْباطِ الأَنْبِياءِ، وَ سَلِيلِ الأَوْصِياءِ، بِأَيْدِي الطُّلَقاءِ الْخَبِيثَةِ، وَ نَسْلِ الْعُهَرَةِ الْفَجَرَةِ، تَنْطُفُ أَكُفُّهُمْ مِنْ دِمائِنا وَ تَنْحَلِبُ أَفْواهُهُمْ مِنْ لُحُومِنا تِلْكَ الْجُثَثُ الزَّاكِيَةُ عَلى الْجُبُوبِ الضّاحِيَةِ، تَنْتابُها الْعَواسِلُ وَ تَعَفِّرُها أُمَّهاتُ الْفَواعِلِ، فَلَئِنِ اتَّخَذْتَنا مَغْنَماً لَتَجِدَنَّ بِنا وَشِيكاً مَغْرَماً حِينَ لا تَجِدُ إِلّا ما قَدَّمَتْ يَداكَ، وَ ما اللَّهُ بِظَلّامٍ لِلْعَبِيدِ، فَإِلَى اللَّهِ الْمُشْتَكى وَ الْمَعْوَلُ، وَ إِلَيْهِ الْمَلْجَأُ وَ الْمُؤَمَّلُ، ثُمَّ كِدْ كَيْدَكَ، وَ اجْهَدْ جَهْدَكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي شَرَّفَنا بِالْوَحْيِ وَ الْكِتابِ، وَ النُّبُوَّةِ وَ الِانْتِخابِ، لا تَدْرِكُ أَمَدَنا، وَ لا تَبْلُغُ غايتَنا، وَ لا تَمْحُو ذِكْرَنا، وَ لا يَرْحَضُ عَنْكَ عارَها، وَ هَلْ رَأْيُكَ إِلّا فَنَدٌ، وَ أَيّامُكَ إِلّا عَدَدٌ، وَ جَمْعُكَ إِلّا بَدَدٌ، يَوْمَ يُنادِي الْمُنادِي أَلا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظّالِمِ الْعادِي.
وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي حَكَمَ لأَوْلِيائِهِ بِالسَّعادَةِ، وَ خَتَمَ لأَصْفِيائِهِ بِالشَّهادَةِ، بِبُلُوغِ الإِرادَةِ، نَقَلَهُمْ إِلَى الرَّحْمَةِ وَ الرَّأْفَةِ، وَ الرِّضْوانِ وَ الْمَغْفِرَةِ، وَ لَمْ يَشْقَ بِهِمْ غَيْرُكَ، وَ لا ابْتُلِيَ بِهِمْ سِواكَ، وَ نَسْأَلُهُ أَنْ يُكَمِّلَ لَهُمُ الأَجْرَ، وَ يُجْزِيَ لَهُمُ الثَّوابَ وَ الذُّخْرَ، وَ نَسْأَلُهُ حُسْنَ الْخِلافَةِ، وَ جَمِيلَ الإِنابَةِ، إِنَّهُ رَحِيمٌ وَدُودٌ.
ترجمه:
سپاس مخصوص خدایی است که پروردگار جهانیان است و درود بر جد من، سرور پیامبران. خدای سبحان راست گفت که: “فرجام کسانی که بدی کردند بسیار بد خواهد بود، زیرا آیات خدا را تکذیب کردند و به مسخره گرفتند.” ای یزید، آیا گمان میکنی که با بستن راههای زمین و تنگ کردن افقهای آسمان بر ما و در اسارت خود داشتن ما، ما نزد خدا خوار شدهایم و تو در نظر خدا ارج و مقام داری؟ آیا این تو را به خودپسندی و غرور واداشته و از سرخوشی سر به آسمان میسایانی، چراکه میبینی دنیا به تو روی آورده و حکومت ما به تو واگذار شده است؟
آرام باش، آرام باش و از خیرهسری و نادانی شتاب مکن. آیا سخن خدای سبحان را فراموش کردهای که فرمود: “آنان که کافر شدند و راه طغیان در پیش گرفتند تصور نکنند که این مهلت برای آنها خیر است؛ ما به آنان مهلت میدهیم تا بر گناهشان بیفزایند و آنگاه عذابی خفتآور خواهند داشت.”
ای فرزند آزادشدگان، آیا این عادلانه است که زنان و کنیزان خود را در پشت پرده نگاه داری، ولی دختران پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوآله) را به اسیری ببری و با چهرههای بیپوشش در معرض دید قرار دهی؟ آنان را در شهرها بگردانی، در حالی که دشمنان بر آنان احاطه کردهاند و هر تازهواردی آنان را تماشا میکند. مردانشان سرپرستشان نیستند و هیچ پشتیبانی از یارانشان برایشان باقی نمانده است.
این رفتار از تو شگفت نیست، چراکه تو فرزند کسی هستی که جگر پاکان را در دهان میجوید و از خون آن سعادتمندان تغذیه میکرد. همان کسی که آتش جنگ علیه سرور پیامبران را برافروخت و گروهها را در مقابل رسول خدا جمع نمود. هیچکس در میان عربان مانند او نسبت به خدا و رسولش کافرتر و ستیزگرتر نبوده است. این همه نتیجه کینهتوزی است که از کشتگان بدر در دل شما باقی مانده است.
آیا میتوان انتظار داشت کسی که با دشمنی و کینه به ما مینگرد، نسبت به ما اهل بیت (علیهمالسلام) کوتاهی کند؟ تو در کفر خود نسبت به رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) آشکارا رفتار کرده و از کشتن فرزند او و اسیر کردن خاندانش شادمان هستی، بیآنکه این را گناهی بزرگ بدانی. تو به نیاکانت اشاره میکنی و آشکارا میگویی: “اگر در اینجا بودید و این صحنه را میدیدید، شاد میشدید و میگفتید ای یزید، دست مریزاد.”
چگونه چنین رفتار نکند کسی که با دندانهای ثنایای اباعبدالله (علیهالسلام) که بوسهگاه رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) است، با خنده و شادی به گونهای گستاخانه و خشمانگیز برخورد میکند و با چوب بر لب و دندان مبارک او میزند.
سوگند به جانم، با ریختن خون سرور جوانان بهشت و فرزند یعسوبالدین، کینه دیرینهای را عمیقتر کردی. اکنون بزرگان خود را ندا میکنی و با خون او نزد نیاکان کافرت تقرب میجویی و با صدای بلند به آنها افتخار میکنی. سوگند به جانم، آنها تو را نمیبینند و صدایت را نمیشنوند، اما طولی نخواهد کشید که تو آنان را میبینی و آنان تو را نخواهند دید؛ در آن روز همانگونه که گمان بردی، آرزو خواهی کرد که کاش دستانت فلج شده بود یا از آرنج جدا شده بود، و آرزو خواهی کرد که مادرت هرگز تو را نزاییده بود. زیرا در آن روز خشم خدا بر تو خواهد بود و رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) خصم تو خواهد بود.
خدایا، داد ما را بستان و انتقام ما را از ظالمان بگیر و خشمت را بر کسانی فرود آور که خون ما را ریختند، پیمان ما را رعایت نکردند، یاران ما را کشتند و حرمت ما را دریدند.
تو کارت را کردی، اما بدان که جز پوست خود را ندریدی و جز گوشت خود را نخوردی. زود است که به نزد رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) بروی، در حالی که بار سنگین خون ذرّیهاش بر دوش داری و حرمت او را پایمال کردهای و خون خاندانش را بر زمین ریختهای. در آن روز، خداوند آنان را گرد هم میآورد و از ستمگران برای آنان دادخواهی میکند. پس، از کشتن آنان شاد و سرمست مباش، که آنان نزد پروردگارشان زندهاند و به آنچه خدا از فضل خود به آنان داده شادمانند.
برای تو همین بس که خدا قاضی و دادرس توست و رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) خصم تو و جبرئیل پشتیبان اوست. کسانی که دستیار تو شدند و تو را بر گرده مسلمانان سوار کردند، بزودی خواهند دانست که ظالمان چه عاقبت بدی دارند و کدام یک از شما بدترین جایگاه و راه را دارند.
من مقام و منزلت تو را خوار میدانم و سرزنش و توبیخ تو را لازم میشمارم؛ این نه از آن جهت است که امیدوار باشم سخنم در تو اثر کند، بلکه بهسبب آن است که دلهای شما به سنگینی و قساوت مبتلا شده و نفوس شما را سرکشی فرا گرفته است. پیكرههایتان از خشم خدا پر و از نفرین رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) انباشته است و شیطان در درون شما لانه کرده و تخم گذاشته است؛ و مانند تو، در چنین محیطی پرورش یافته است.
شگفتا که پرهیزگاران و فرزندان پیامبر و نوادگان پاک اوصیا، به دست پلید آزادشدگان و نسل بدکاران و فاسقان کشته میشوند. دستان آنان به خون ما آغشته است و دهانشان از گوشت ما پر شده. آن پیکرهای پاک، در زیر آفتاب و بر زمین سخت دراز کشیده، ضربات پیاپی شمشیرها و نیزهها آنان را به خاک افکنده است.
گرچه تو ما را به غنیمت گرفتی، اما بزودی خواهی فهمید که ما برای تو خسارت بودهایم، هنگامی که جز آنچه از پیش فرستادهای، چیزی نخواهی یافت و خداوند به بندگانش ظلم نمیکند.
شکایت به خداست و پناه به اوست. هر حیله و نیرنگی داری بهکار ببر و هر چه میتوانی بکوش؛ به خدایی که ما را به وحی، کتاب و پیامبری شرافت بخشید، قسم که به خواسته خود نخواهی رسید و نمیتوانی یاد ما را از بین ببری و از این ننگ و عار (که بهخاطر ستم به ما دچارش شدهای) رهایی نخواهی یافت. آیا حاصل نظر تو جز نابودی است؟ و روزگارت جز کاهندگی و جمعیتت جز پراکندگی؟
روزی فرا خواهد رسید که منادی اعلام خواهد کرد که “همانا لعنت خدا بر ستمکاران و دشمنان است.”
حمد و سپاس مخصوص خدایی است که بر اولیای خود سعادت بخشید و پایان کار برگزیدگانش را شهادت قرار داد و آنها را به رحمت، رضایت و آمرزش منتقل نمود، و جز تو کسی بهخاطر ظلم به آنان راه شقاوت در پیش نگرفت و به بلا گرفتار نشد.
از خدا میخواهیم اجر آنان را کامل کند، پاداش و اندوخته فراوان به آنان عطا نماید و ما را جانشینان شایستهای برایشان قرار دهد، که او مهربان و دوستدار است.
منابع:
- الاحتجاج (شیخ طبرسی) ج۲ ص۳۵
- بحار الانوار (علامه مجلسی) ج۴۵ ص ۱۵۷
- العوالم الامام حسین علیهالسلام (شیخ عبدالله بحرانی) ص ۴۰۳
- موافق الشیعه (احمدی میانجی) ج۲ ص ۹۲
- قاموس الرجال (شیخ محمد تقی تستری) ج۱۲ ص ۲۷۰
- صدیقه زینب شقیقه الحسین علیهما السلام (سید محمد تقی مدرسی) ص ۸۶
- جواهر التاریخ (شیخ علی کورانی) ج۴ ص ۹۲
- موسوعه شهادت معصومین ج۲ ص ۳۷۶
- موسوعه عقاید الاسلامیه (محمد ریشهری) ج۳ ص ۳۵۰
- علی خطی الحسین (دکتر احمد راسم النفیس) ص ۱۴۳
- تسلیه المجالس و زینه المجالس (مقتل الحسین) ج۲ ص ۳۸۸
- عوالم العلوم (بحرانی اصفهانی) ج۱۱ ص۹۷
- مثیر الاحزان (ابن نما حلی) ص ۸۱
- لواعج الاشجان (سید محسن امین) ص ۱۳۸
- معالم المدرستین (سید مرتضی عسگری) ج۳ ص ۱۶۴
- اعیان الشیعه (سید محسن امین) ج۱ ص ۶۱۶ و ج۷ ص ۱۴۰
- رجال ترکوا بصمات علی قسمات التاریخ (سید لطیف قزوینی) ص ۱۶۶
- اللهوف فی قتلی الطفوف (سید بن طاووس) ص ۱۰۷
- وفیات الائمه (من علماء البحرین و القطیف) ص ۴۵۲
- الاخلاق الحسینیه (جعفر بیاتی) ص ۵۷
