در جایی نوشته بودند که امام صادق (علیهالسلام) فرمودند: «اگر سجده به غیر خدا واجب بود، باید زن به شوهرش سجده میکرد.»
این روایت محل اختلاف شده است و عدهی زیادی نظرات مختلفی بیان میکنند؛ برخی آن را به معنای مطلق اطاعت زن از شوهرش تفسیر میکنند و برخی دیگر اصل این روایت را انکار میکنند و میگویند که این روایت صحیح نیست و محل اشکال است و معصومین (علیهمالسلام) هرگز چنین سخنی نمیگویند و… . لطفاً در مورد سند این روایت و همچنین خود روایت توضیح بفرمایید.
پاسخ:
دو روایت را با سند در ادامه میآورم:
- گروهی از مردم به پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) گفتند: ما گروهی از مردم را دیدیم که بر بعضی دیگر سجده میکردند. پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) فرمود: «اگر میخواستم کسی را فرمان دهم که بر دیگری سجده کند، حتماً امر میکردم که زن بر شوهر خود سجده کند.»
(منبع: کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: غفاری، علیاکبر و آخوندی، محمد، جلد ۵، صفحه ۵۰۸، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.) - روزی پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) در میان اصحاب خود نشسته بودند که شتری گردن خود را به زمین زد. در این هنگام مردی به پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) گفت: آیا این شتر برای شما سجده کرد؟ در حالیکه ما برای این کار سزاوارتر هستیم. پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) فرمود: «نه، بلکه او برای خدا سجده کرده است و اگر میخواستم کسی را فرمان دهم که بر دیگری سجده کند، حتماً امر میکردم که زن بر شوهر خود سجده کند.»
(منبع: صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد (صلیاللهعلیهوآله)، محقق و مصحح: کوچهباغی، محسن بن عباسعلی، جلد ۱، صفحه ۳۵۱، قم، مکتبة آیةالله المرعشی النجفی، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.)
روایت اول از نظر سند صحیح است و روایت دوم نیز مورد قبول اکثر علماست. کسانی که در اعتبار این روایت اشکال وارد میکنند، به این دلیل است که معنی روایت برای آنها سنگین است. در روایات متعددی چنین مضامینی وارد شده است؛ مثلاً از امام صادق (علیهالسلام) روایت شده که بالاترین حق را بعد از خداوند، بر زن، شوهر او دارد و بالاترین حق را بر مرد، مادر او دارد. این روایت که تصریح دارد بالاترین حق را بعد از خداوند، مادر بر مرد و یا شوهر بر زن دارد، همان معنی سخن پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) است که فرمود: اگر سجده بر غیر خداوند جایز بود، دستور میدادم که زن بر شوهر سجده کند؛ یعنی بعد از خدا، بالاترین جایگاه را برای زن، شوهر او دارد.
البته این مطلب به معنی اطاعت بیچون و چرای زن از شوهر یا مرد از مادر در همهی موارد نیست، بلکه در گناه نباید از شوهر و مادر و هیچکس دیگری اطاعت نمود. خداوند در قرآن در سورهی عنکبوت، آیهی ۸ و سورهی لقمان، آیهی ۱۵ میفرماید: «اگر پدر و مادر از تو بخواهند که به خداوند شرک بورزی، از آنها اطاعت نکن.»
همچنین، روایاتی مشابه این مضمون در کلام اهلبیت (علیهمالسلام) وارد شده است. امام صادق (علیهالسلام) فرمودند:
«برای احدی جایز نیست خضوعی که در مقابل خدا دارد، در مقابل غیر خدا داشته باشد و با سجده کردن به تعظیم و بزرگداشت کسی غیر از خدا اقدام کند. و اگر بنا بود به کسی اجازه دهم برای غیر خدا سجده کند، به ضعفای شیعه و پیروانمان دستور میدادم بر کسانی که واسطهی علم علی ـ وصی رسول الله (صلیاللهعلیهوآله) ـ شدهاند و محبت خالصانه او را بعد از پیامبر به دل دارند، سجده کنند.»
(منبع: عاملی، وسائل الشیعة، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق، جلد ۴، صفحه ۹۸۶.)
این روایت حکایت از جایگاه رفیع علمای شیعه میکند.
