پرسش:
استاد، ممکن است لطفاً دربارهی اصحاب رس که در قرآن از آنها یاد شده توضیح بفرمایید؟ این قوم چه کسانی بودند و چه اعمالی انجام دادند؟
چرا اسامی ۱۲ ماه ما شبیه اسامی ۱۲ شهر آنها است؟
آیا عجمیان از نسل اصحاب رس هستند؟
پاسخ:
داستان اصحاب رس در منابع مختلف به صورتهای متفاوتی ذکر شده است، اما روایتی از امیرالمؤمنین (ع) وارد شده که خلاصه آن به این شرح است:
بر پایه این روایت، اصحاب رس قومی بودهاند که پس از حضرت سلیمان (علیهالسلام) میزیستهاند.
آنان درخت صنوبری به نام «شاه درخت» را میپرستیدند که یافث بن نوح آن را در کنار رودی به نام روشاب کاشته بود.
این قوم در کنار رود رس (قابل مقایسه با رود ارس) از بلاد مشرق زندگی میکردند و دارای ۱۲ قریه با نامهای زیر بودند:
آبان، آذر، دی، بهمن، اسفندیار (بزرگترین شهر و پادشاهنشین این قریهها)، فروردین، اردیبهشت، خرداد، تیر، مرداد، مهر و شهریور.
بر اساس روایت، عجم نامهای ماههای سال را از اسامی این قریهها برگرفتهاند.
درخت صنوبری که آنان میپرستیدند در کنار همان رود قرار داشت. هیچکس اجازه نداشت از آب آن رود بنوشد یا از آن استفاده کند؛ چرا که این رود متعلق به الههی آنان و مورد تکریم و تقدیس بود.
هر ساله در روز عید، قوم به دور این درخت گرد میآمدند، پارچههای گوناگون به شاخههای آن میبستند و به دعا، تضرع و قربانی کردن میپرداختند.
شیطان میآمد و شاخههای درخت را تکان میداد و از اعمال آنها اظهار خشنودی میکرد.
به تدریج اصحاب رس به بادهنوشی، عیش و خوشگذرانی و اعمال حرام روی آوردند. چون کفر ایشان از حد گذشت، خداوند از پیامبری از سبط یهودا بن یعقوب نزد آنان فرستاد تا آنان را به راه درست هدایت کند. اما قوم ایمان نیاوردند و به آزار و اذیت این رسول خدا دست زدند.
آن نبی که از بیدینی، بتپرستی و آزار قوم به ستوه آمده بود، از خداوند خواست تا قدرت خود را به آنان نشان دهد.
پس خداوند درخت صنوبری را که آنان میپرستیدند خشکانید. این قوم، آن پیامبر را گناهکار دانستند و او را در چاهی انداختند (و طبق روایتی او را به قتل رساندند).
این عمل آنان غضب الهی را به دنبال داشت. خداوند ابر و بادی سهمگین فرو فرستاد و زمین را برایشان همچون آتش گرم کرد. آنان در عذاب آتشین الهی همچون آهن ذوب شدند.
علاوه بر این روایت، در آثار اسلامی نقلی دیگر به چشم میخورد که اصحاب رس را به نهری به نام رس منتسب میداند. مکان این نهر حد فاصل آذربایجان و ارمینیه بوده است. دین مردم این مناطق به ترتیب آتشپرستی و بتپرستی بوده است.
نتیجهگیری:
ظاهراً اصحاب رس از اقوام گذشتهی ایرانی بودند.
