سوالی در مورد آیه أُولِي الْأَمْرِ

سوال:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا
من در مورد این آیه مشکلی دارم. در اینجا خداوند برای خود و پیامبر “أَطِيعُوا” را به‌کار برده، ولی برای “أُولِي الْأَمْرِ” به‌کار نبرده است. اگر قرینهٔ لفظی وجود داشت، “أَطِيعُوا”ی مربوط به پیامبر نیز حذف می‌شد.
و اینکه “مِنْكُمْ” استفاده شده است، نه “مِنَ اللَّهِ”.
همچنین در قسمت بعدی، دربارهٔ تنازع صحبت شده است و در آنجا آمده که به رسول و خداوند رجوع شود، نه اولی‌الأمر.
از همهٔ این موارد، این برداشت می‌شود که اولی‌الأمر از طرف مردم هستند، نه از طرف خدا، و اینکه میان مردم و اولی‌الأمر امکان نزاع وجود دارد.
برداشت من از اولی‌الأمر:
حاکمان هستند.
برداشت من از دو “أَطِيعُوا”ی اول طبق کل آیه:
اطاعت بی‌چون‌وچرا می‌باشد.
و اطاعت از حاکمان بی‌چون‌وچرا نیست.
دلایل منابع شیعه برای من قانع‌کننده نیست.
جواب:
دقت کنید که هر کسی نباید از پیش خود قرآن را تفسیر کند و بگوید: «برداشت من این است.» هر علمی نیاز به تخصص دارد؛ آیا دین تخصص نمی‌خواهد؟
عالمان دینی در علوم مختلف مهارت پیدا می‌کنند، آنگاه دربارهٔ مسائل دینی نظر می‌دهند. تازه اگر در میان آنان اختلافی باشد، باید کلام افضل را گرفت و باقی را رها کرد.
اما دربارهٔ آیهٔ “أُولِي الْأَمْرِ”:
علت اینکه بعد از پیامبر (ص) کلمهٔ “أُولِي الْأَمْرِ” آمده، دو علت واضح دارد:
اول: اگر نام اهل‌بیت (ع) به‌صراحت ذکر می‌شد، دشمنان اهل‌بیت که حدود سیصد سال حکومت کردند، قرآن را تحریف می‌کردند و این آیه را تغییر می‌دادند. ازآنجاکه قرآن باید محفوظ بماند، خداوند کلماتی را نازل فرمود که چنین اتفاقی نیفتد.
دوم: اگر کلمهٔ “أُولِي الْأَمْرِ” نمی‌آمد، دیگر راویان حدیث و افضل علما که همان ولی فقیه است، ولایت پیدا نمی‌کردند؛ زیرا “أُولِي الْأَمْرِ” در مرتبهٔ اول اهل‌بیت (ع) هستند و در مراتب بعدی، افضل راویان حدیث، که همان ولی فقیه است. البته اثبات شخص ولی‌فقیه خود مراحل و مراتب مختلفی دارد.
پس هنگامی‌که از کلمهٔ “أُولِي الْأَمْرِ” استفاده شد، دایرهٔ شمول آن گسترده‌تر شد و تا روز قیامت، تمامی والیان امر الهی را شامل می‌شود.
اما خداوند از قبل، نزاع دربارهٔ “أُولِي الْأَمْرِ” را در امت پیامبر پیش‌بینی کرده و تصریح کرده که “أُولِي الْأَمْرِ” توسط خدا و رسول تعیین می‌شود. پس اگر دربارهٔ اینکه چه کسی “أُولِي الْأَمْرِ” باشد، نزاع کنند، باید به خدا و رسول مراجعه کنند. بنابراین، علت اینکه نام “أُولِي الْأَمْرِ” در نزاع نیامده، روشن شد و معلوم شد که برداشتی که ذکر فرمودید، اشتباه است.
البته این بحث مفصل است، و ما در پاسخ به توضیح ریشه مطالب اکتفا کردیم.