پرسش:
گناه تراشیدن ریش چقدر است.
پاسخ :
احکامِ تراشیدنِ ریش
۱ـ در میانِ مراجعِ موجود، کسی حکم به جواز نداده و نوعاً یا فتوا به حرمت دادهاند یا بنابرِ احتیاطِ واجب، تراشیدنِ آن را جایز نمیدانند.
۲ ـ تراشیدنِ ریش، خواه با تیغ باشد یا ماشین، حرام است (بنابرِ فتوا یا احتیاطِ واجب).
۳ ـ به نظرِ مشهورِ مراجع، تراشیدنِ مقداری از ریش (دو طرفِ گونهها) نیز حکمِ تراشیدنِ تمامِ آن را دارد.
آیتالله مکارم: اگر چانه و اطرافِ آن (یکچهارمِ صورت) تراشیده نشود، بهگونهای که صدقِ «ریش» کند، کفایت میکند.
۴ ـ هر وسیلهای که موهایِ صورت را بتراشد، بهگونهای که عرفِ مردم بگویند «ریش ندارد»، خواه با تیغ باشد یا ماشین و یا هر ابزارِ دیگری، مشمولِ همان حکم است.
۵ ـ تراشیدنِ رویِ گونهها (بهصورتِ خطِ ریش) و زیرِ گلو اشکال ندارد.
۶ ـ تراشیدنِ سبیل و بلند گذاشتنِ آن اشکال ندارد، ولی بلند نمودنِ آن بهقدری که هنگامِ خوردن و آشامیدن با غذا یا آب برخورد کند، مکروه است.
آدابِ ریش
مقدّمه: میانِ علما مشهور است که تراشیدنِ ریش حرام است؛ امّا تراشیدنِ رویِ گونهها و دو سمتِ لبِ پایین اشکال ندارد، و نیز احتیاط آن است که محاسن را بسیار کوتاه، بهگونهای که شبیهِ تراشیدن شود، نکنند.
ضمناً مستحبّ است ریش را نه بسیار بلند و نه کوتاه کنند، بلکه در حدّ میانه بگذارند، و بلند کردنِ آن بیش از یک قبضه، کراهت دارد بلکه احتمالِ حرمت میرود.
(به روایاتی در این زمینه توجّه فرمایید:)
درازایِ ریش
۱. از حضرت صادق (علیهالسلام) روایت شده است که فرمود:
«آن مقدار از ریش که بیش از یک قبضه باشد، در آتش است.» [۱]
۲. در حدیثی دیگر فرمود:
«دست بر ریشِ خود بگذار، و آنچه اضافه بر یک قبضه است را کوتاه کن.» [۲]
۳. در روایتی دیگر فرمود:
«حضرت رسول (صلیاللهعلیهوآله) بر شخصی گذشت که ریشِ درازی داشت. فرمود: چه میشد اگر این مرد ریشِ خود را اصلاح میکرد؟ چون این خبر به آن شخص رسید، ریشِ خود را اصلاح و آن را به شکلی متعادل کوتاه کرد، سپس خدمتِ حضرت رسید. حضرت فرمود: ریشِ خود را چنین اصلاح کنید.» [۳]
چگونگیِ اصلاحِ ریش
۱. در حدیث است که محمد بن مسلم میگوید: دیدم آرایشگر، ریشِ حضرت باقر (علیهالسلام) را اصلاح میکرد. حضرت به او فرمود:
«ریشم را مدوّر کن.» [۴]
۲. در حدیثِ دیگری آمده است که آن حضرت ریش را باریک میکرد و انبوه نمیگذاشت. [۵]
محاسن، سببِ زیبایی است
۱. از حضرت رسول (صلیاللهعلیهوآله) روایت شده است که فرمود:
«هنگامیکه خداوند، توبهٔ حضرت آدم (علیهالسلام) را پذیرفت، سر به سجده نهاد، و چون سر برداشت، رو به آسمان کرد و گفت: پروردگارا، بر حُسن و جمالِ من بیفزا. پس از آن، ریشِ بسیار سیاهی بر صورتش ظاهر شد، و چون تا آن وقت ریش نداشت، از خداوند پرسید: این چیست؟ وحی آمد: این زینتِ تو و زینتِ مردانِ فرزندانت تا قیامت است.» [۷]
مجازاتِ تراشیدنِ ریش
رسولالله (ص):
«حَلقُ اللِّحیَةِ مِنَ المُثلَةِ، وَمَن مَثَّلَ فَعَلَیهِ لَعنَةُ الله.»
یعنی: تراشیدنِ ریش، نوعی مثلهکردن است، و لعنتِ خدا شاملِ کسی است که چنین کند.
۳) رسولالله (ص):
«الشَّیبُ نورُ المؤمنِ، مَن أرادَ أن یُطفِئَهُ فَلیُطفِئه.»
یعنی: ریش، نورِ مؤمن است؛ پس هر کس خواست نورش را خاموش کند، چنین کند.
رسولالله (ص):
«أحفُوا الشَّوارِبَ وَأعفُوا اللِّحی.»
یعنی: سبیلهایتان را کوتاه کنید و ریشِ خود را آزاد بگذارید.
فرات بن احنیف سؤال کرد: لشکرِ بنیمروان چه کسانی هستند؟
حضرت علی (علیهالسلام) فرمود:
«آنها گروهی بودند که ریشهای خود را میتراشیدند و سبیلهایشان را تاب میدادند، و در اثرِ این دو گناه، مسخ شدند و به شکلِ حیوانات درآمدند.»
(اصولِ کافی، بابِ ترجمهٔ فارسی، ج۲، ص۲۵۲)
دستورِ خداوندِ حکیم
رسولِ خدا (ص) نامههایی برای پادشاهانِ کشورها، از جمله خسرو پرویز شاهِ ایران، برای پذیرشِ اسلام فرستاد.
شاهِ مغرور و فاسد، نامهٔ پیامبر (ص) را پاره کرد و دستورِ دستگیریِ آن حضرت را صادر نمود.
مأمورانِ شاهِ ایران در حالی به محضرِ مبارکِ آن حضرت مشرّف شدند که ریشِ خود را تراشیده و از سبیلهایِ بلند برخوردار بودند.
رسولِ گرامیِ اسلام (ص) چون نگاه به آنان نمود، ناراحت شدند و فرمودند:
«وای بر شما! چه کسی به شما گفته ریشِ خود را بتراشید و سبیلِ خود را بلند نگه دارید؟»
آنها گفتند: پادشاهِ ایران دستور داده است.
رسولِ خدا (ص) فرمود:
«وَ لٰکِن رَبّی أَمَرَنی بِإعْفاءِ لِحْیَتی وَقَصِّ شارِبی.»
یعنی: اما پروردگارِ من دستور داده است ریشِ خود را بگذارم و سبیلهایم را کوتاه کنم.
(بحارالأنوار، ج۲۰، ص۳۸۹)
