سؤال:
در مورد صلح موقّت امام حسن (علیهالسلام) در چه کتابی صحبت شده است؟
و نام این صلح موقّت چیست؟
جواب:
در واقع، آنچه بین امام مجتبی (علیهالسلام) و معاویه صورت گرفت، صلح نبود، بلکه نوعی هُدنه و آتشبس بود.
دلیل این امر آن بود که بسیاری از فرماندهان و سرداران لشکر امام مجتبی (علیهالسلام) خیانت کردند و با دریافت رشوه از معاویه، به او تعهّد داده بودند که در صورت وقوع جنگ، امام (علیهالسلام) را به معاویه تحویل دهند.
بنابراین، هنگامی که امام دوم (علیهالسلام) خیانت را در میان سپاهیانش مشاهده کرد، ناچار شد قراردادی با معاویه منعقد کند که در آن، شروطی ذکر شده بود، امّا معاویه به هیچیک از این شروط پایبند نماند.
معاویه برای تثبیت حکومت خود، به جارچیان دستور داد که در لشکر و میان مردم اعلام کنند که بین او و امام مجتبی (علیهالسلام) صلح برقرار شده است. از همان زمان، این قرارداد به نام صلح امام حسن (علیهالسلام) شهرت یافت.
مفاد این قرارداد:
✅ مادهی اول: حسن بن علی (علیهماالسلام) حکومت و زمامداری را به معاویه واگذار میکند، مشروط بر اینکه معاویه مطابق دستور قرآن کریم و روش پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) رفتار کند.
✅ مادهی دوم: پس از معاویه، خلافت از آنِ حسن بن علی (علیهماالسلام) خواهد بود و اگر برای ایشان حادثهای رخ دهد، حسین بن علی (علیهماالسلام) زمام امور مسلمانان را در دست خواهد گرفت. همچنین، معاویه حق ندارد کسی را به جانشینی خود منصوب کند.
✅ مادهی سوم: بدعت ناسزاگویی و اهانت به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و لعن آن حضرت در نمازها باید متوقف گردد و از ایشان جز به نیکی یاد نشود.
✅ مادهی چهارم: مبلغ پنج میلیون درهم که در بیتالمال کوفه موجود است، از موضوع تسلیم حکومت به معاویه مستثنا خواهد بود و باید زیر نظر امام مجتبی (علیهالسلام) مصرف شود.
همچنین، معاویه موظف است در تعیین مقرّری و بذل مال، بنیهاشم را بر بنیامیّه ترجیح دهد. افزون بر این، معاویه باید از خراج دارابگرد، مبلغ یک میلیون درهم را در میان بازماندگان شهدای جنگ جمل و صفین که در رکاب امیرالمؤمنین (علیهالسلام) به شهادت رسیدند، تقسیم کند.
✅ مادهی پنجم: معاویه تعهّد میکند که تمامی مردم، اعم از ساکنان شام، عراق و حجاز، از هر نژادی که باشند، در امان باشند و از گذشتهی آنان صرفنظر شود. همچنین، هیچ فردی را به سبب فعالیتهای گذشتهاش بر ضدّ حکومت معاویه تحت تعقیب قرار ندهد و بهویژه اهل عراق را به دلیل دشمنیهای پیشین آزار نکند.
علاوه بر این، معاویه موظف است که تمام یاران امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را، در هر کجا که باشند، در امان نگه دارد و هیچیک از آنها را نیازارد. همچنین، جان، مال و ناموس شیعیان و پیروان امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در امان باشد و تحت هیچ شرایطی تحت تعقیب و آزار قرار نگیرند.
حق هر فرد به او بازگردانده شود و اموالی که از بیتالمال در اختیار شیعیان امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است، از آنان پس گرفته نشود.
همچنین، نباید هیچگونه خطری از سوی معاویه، حسن بن علی (علیهماالسلام)، حسین بن علی (علیهماالسلام) و سایر افراد خاندان پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) را تهدید کند و نباید در هیچ نقطهای، موجبات خوف و ترس آنان را فراهم سازد.
معاویه اکیداً تعهّد کرد که تمامی این مواد را محترم شمرده و دقیقاً اجرا کند و خدا را بر این پیمان گواه گرفت. تمامی بزرگان و رجال شام نیز بر این پیمان شهادت دادند.
📖 برای مطالعهی مشروح پیمان صلح، به کتاب «صلح الحسن» تألیف شیخ راضی آلیاسین (چاپ دوم، منشورات دارالکتب العراقیه، کاظمیه) صفحات ۲۵۹-۲۶۱ مراجعه فرمایید.
