پرسش:
چرا خداوند شیطان را آفرید؟
اگر شیطان برای بنده شرّ است، پس چرا خداوند او را نابود نمیکند تا همه بندگان به کمال مطلق برسند؟
پاسخ :
چیزی که علت گمراهی است، فقط ابلیس نیست؛
بلکه نفس انسان نیز دو جنبه دارد: هم فرشته است و هم شیطان.
اگر ابلیس هم نباشد، نفسِ خودِ انسان هست.
عالم را خداوند به گونهای خلق کرده است که تنها کسی به مقامات و نعمتهای الهی در بهشت برسد که در امتحانات الهی قبول شود.
اگر در عالم، ابلیس نبود و اگر در نفس انسان شیطانی به نام «نفسِ امّاره» وجود نداشت، هیچکس حقیقت درون خود را آشکار نمیکرد.
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
اگر انسانها تمام عمر، سختی بکشند و گرسنه و تشنه روی سنگهای داغ بیابان زندگی کنند و به انواع گرفتاریها دچار شوند، فقط برای اینکه وارد بهشت شوند، ارزش دارد.
و از این کلام حضرت فهمیده میشود که بهشت را به «بها» میدهند، نه به «بهانه»؛ و هر کس باید بهای خود را نشان دهد.
اگر خداوند، نفس انسان را بدون «نفسِ امّاره» خلق میکرد و در عالم نیز ابلیسی وجود نداشت،
در واقع، خلقت کاری بیهوده بود؛ زیرا در آن صورت، دیو و دد همه بهشتی بودند و دیگر خلقت این دنیا لازم نبود؛
چراکه این عالم برای امتحان شدن آفریده شده است. پس اگر امتحانی در کار نبود، نیازی به خلق این عالم هم نبود.
در نتیجه، احتیاجی به خلق جهنم نیز نبود و فقط بهشت آفریده میشد؛
و در واقع، همه ناگهان خود را در بهشت میدیدند.
پس دیگر لازم نبود انسان مختار باشد، زیرا اختیار برای آن است که هر کس راهی را انتخاب کند،
و وقتی همه در بهشت باشند، دیگر راهی برای انتخاب وجود ندارد.
در این صورت، خلقت بر اساس حکمت نبود؛
زیرا حکیم، نیک و بد را یکسان پاداش نمیدهد.
او که ذات همه را میداند، نمیپسندد کسی که در درونِ نفسش محبت خداوند را ندارد، وارد نعمت بیکران او شود.
برای همین، تا به هر کس ثابت کند جایگاهش کجاست، این عالم و امتحانات آن را آفرید.
در واقع، سیر انسان بالاتر از بهشت است.
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
«بهشت جزای بدن شماست، خود را به ارزان نفروشید.»
یعنی انسان باید به لذتی بالاتر از بهشت، که «لقاءِ خدا»ست، برسد.
و خداوند غیور است؛ تنها با کسی همنشین میشود که طهارت درون و خلوص او آشکار شده باشد.
آیا سزاوار است شمر، که روحیهی کشتنِ سیّدالشهداء (علیهالسلام) را دارد،
با خداوند در بهشت همنشین باشد و خودِ سیّدالشهداء (علیهالسلام) نیز با خداوند همسخن و همنشین باشد؟
